Ga door naar hoofdcontent
misc/arrow-dots-black Informatiemisc/arrow-dots-blackLevercirrose

Levercirrose

Medische diagnose

Gecompenseerde en gedecompenseerde levercirrose (weergegeven in Child-Pugh klasse en/of MELDscore).

Levercirrose ontstaat zodra er sprake is van littekenvorming die niet meer omkeerbaar is (fibrose, stadium 4), waardoor uiteindelijk de lever verschrompelt, verhardt en hobbelig wordt. De leverfunctie vermindert. Levercirrose is het eindstadium van verschillende leveraandoeningen.

Vaststellen persoonlijke voedingszorgbehoefte

Klachtenanorexie, icterus, misselijkheid, braken, diarree, buikpijn, gewichtsverlies, jeuk, vermoeidheid, steatorroe, verminderd bewustzijn, traagheid, beven, gastroparese, smaakverandering, concentratieproblemen
Complicatiesondervoeding en sarcopenie, osteoporose, portale hypertensie met als mogelijk gevolg slokdarmvarices, gastrointestinale bloedingen en het hepatorenaal syndroom, ascites, hepatische encefalopathie (HE), coma hepaticum, peritonitis, vermoeidheid en verstoord slaap-waakritme, infecties, oncologische aandoeningen (HCC), cardiovasculaire aandoeningen
Comorbiditeitinsulineresistentie, overgewicht, obesitas, dyslipidemie, hart- en vaatziekten, hypertensie, metabool syndroom, diabetes mellitus type 2, OSAS, nierfunctiestoornis, osteoporose, IBD
LaboratoriumgegevensAmmoniak, glucose, HbA1c, GFR, vitamine A,D,E,K,B1,B12, natrium, zink, magnesium, foliumzuur, glucose, CRP, albumine
Medicatiediuretica (Spironolacton, Furosemide), Lactulose of Rifaximine, corticosteroïden, antibiotica, antivirale medicatie, medicatie tegen jeukklachten (Ursochol), misselijkheid en gastroparese (Metoclopramide), Azathioprine, Propanolol, vitamine-/mineralensuppletie
Voedingssupplementenvitamine D en overige vitamines en mineralen bij aangetoonde tekorten. Bij gedecompenseerde cirrose: multivitaminen- en mineralensupplement 100% ADH
BMIBMI niet betrouwbaar bij ascites/oedeem. Groot risico op ondervoeding/sarcopenie ook bij overgewicht. Het meten van het gewicht kan bij gedecompenseerde levercirrose vertekend zijn door oedeem en ascites. Bij levercirrose wordt niet langer gestreefd naar gewichtsverlies maar naar behoud van spiermassa.
Vetvrijemassa-indexvrouw: >15 kg/m2 en man: >17 kg/m2 VVMI < P10 = ondervoed. BMI detecteert niet alle patiënten met een slechte voedingstoestand; vetvrije massa, vetmassa en oedeem/ascites bepalen met een multi-frequentie-bio-impedantiemeter
GewichtsverloopGewichts-/spiermassaverlies kan gemaskeerd zijn door vocht! Ook obese sarcopenie komt voor.
Screeningsuitslag (risico op) ondervoedingMF-BIA, handknijpkracht, klinische blik, PG-SGA
Voedingspatroonaandacht voor energie- en eiwitinname, vitamines en mineralen (extra aandacht voor vitamine D), vocht, relatie klachten en inname, zoutgebruik, bedtimesnack, voedingsvezels, evt. verminderde inname en recente veranderingen in het voedingspatroon, alcoholgebruik
Persoonlijke factorenwelbevinden, stress, ziekte-inzicht, mate van (in)activiteit/fitheid, roken, drugs, alcohol, overige medicatie, fase van gedragsverandering, sociale gevolgen, compliance, slaappatroon
LeefstijlfactorenAlcohol, overgewicht, slaappatroon kan veranderen, krachttraining
Vertering en absorptieaandacht voor mogelijke verliezen van voedingsstoffen
Andere factorenTIPS (transjugulaire intrahepatische portosystemische shunt), op wachtlijst voor levertransplantatie

Bepaal zorgprofiel

Bronnen

  • Dieetbehandelingsrichtlijn 26 Aandoeningen van de lever, galblaas en galwegen, Uitgeverij 2010
  • Informatorium Diëtetiek- Dieetleer, Lever en pancreas, Voeding bij lever- en galaandoeningen, A.S. Donker, pages 167-201
  • Bischoff, S. C., Bernal, W., Dasarathy, S., Merli, M., Plank, L. D., Schutz, T., & Plauth, M. (2020). ESPEN practical guideline: Clinical nutrition in liver disease. Clin Nutr, 39(12), 3533-3562. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2020.09.001
  • Nutritional Assessment Platform, Standard Operating Procedures, nutritionalassessment.nl

Geschreven door Mariëlle Claassen, Viola van der Kraan en Eline te Nijenhuis van het Netwerk Diëtisten MDL.

Laatste update: januari 2024

Artsenwijzer