Ontwikkelingen in zorg en maatschappij 

De Nederlandse samenleving verandert in hoog tempo, en dat heeft grote gevolgen voor de zorg. De zorgvraag neemt toe en wordt complexer door vergrijzing, multimorbiditeit en een groeiende groep mensen met chronische aandoeningen, waaronder voedingsgerelateerde ziekten.

Tegelijkertijd blijven mensen langer thuis wonen, wat vraagt om een sterke eerstelijnszorg en goede samenwerking tussen zorg- en welzijnsdomein. De gezondheidsverschillen tussen sociaaleconomische groepen blijven groot, wat extra inzet op preventie en gezondheidsvaardigheden noodzakelijk maakt. 

Om deze veranderingen het hoofd te bieden, heeft het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport het Integraal Zorgakkoord (IZA, 2022) opgesteld. Het uitgangspunt is om de zorg ook in de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. Het sleutelbegrip daarbij is passende zorg.  

Passende Zorg is waardegedreven, komt samen met en rond de patiënt tot stand, vindt plaats op de juiste plek en gaat over gezondheid in plaats van ziekte. Belangrijk hierbij is de waarde van de zorg voor de patiënt. Deze waarde ligt in de kwaliteit en de doelmatigheid van de zorg. Een voorbeeld is iemand met diabetes die door goede behandeling complicaties, zoals hart- en vaatziekten, kan voorkomen of uitstellen en daardoor kan blijven bewegen en makkelijker kan blijven participeren in de maatschappij. Passende Zorg vraagt ook om effecten ervan aantoonbaar te maken. 

Maar de waarde ligt ook in de manier waarop de zorg is georganiseerd. In het IZA gaat het dan bijvoorbeeld om het versterken van de eerste lijn en regionalisering van zorg, zorg dichtbij de patiënt. Bijvoorbeeld om de doorverwijzing tussen de lijnen vloeiender te laten verlopen. Dat zijn voor de diëtetiek, waar we werken in alle lijnen van de zorg, uiterst relevante thema’s.  

Ook samenwerking in de zorg is een speerpunt. Daarbij behoren onder andere de mogelijkheden van gegevensuitwisseling of het beter kijken naar de totale zorg die een patiënt nodig heeft. Bij een ziekenhuisopname horen bijvoorbeeld ook een voor- en na traject, wat nu vaak nog aparte onderdelen zijn waardoor een patiënt te maken heeft met (veel) verschillende partijen die niet altijd op elkaar afgestemd zijn.  

En tot slot is een prettige werkomgeving onderdeel van passende zorg; dit is van belang om ervoor te zorgen dat professionals in de zorg blijven werken. 

Het aantal zorgprofessionals groeit niet mee met de stijgende vraag; het tekort dreigt zelfs verder op te lopen. Het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA, 2025) stelt daarom twee hoofddoelen: 

Dit gebeurt door regeldruk te verminderen, inzet van technologie (AI, telemonitoring) en domeinoverstijgende samenwerking. Voor diëtisten betekent dit: slimmer werken, digitale consulten benutten, actief bijdragen aan preventie en zelfmanagement en aan het voorkomen van zorg elders. 

Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het AZWA leggen nadruk op preventie en het versterken van de sociale basis. Gemeenten, zorgverzekeraars en GGD’en werken samen aan: 

Diëtisten dragen hieraan bij door gezondheidsvaardigheden te vergroten en zorggerelateerde preventie te bieden, zoals het voorkomen van complicaties bij diabetes of ondervoeding bij ouderen. 

De visie zet in op een toekomstbestendige eerstelijnszorg die toegankelijk, betaalbaar en passend blijft. Dit vraagt om hechte regionale samenwerking waarin diëtisten nauw samenwerken met onder andere huisartsen, wijkverpleegkundigen, apothekers, de thuiszorg, paramedische collegae en het sociaal domein. In de visie wordt ingezet op een stevige eerstelijnszorg als basis voor verplaatsing van zorg van de tweede naar de eerste lijn. Dit betekent voor de diëtist in de eerste lijn een grotere verantwoordelijkheid bij complexe zorgvragen en chronische aandoeningen. Behalve om de verplaatsing van zorg gaat het ook om preventieve zorg waarbij diëtisten een sleutelrol hebben, door leefstijlinterventies en voedingsadvies te integreren in zorgpaden.

Het programma WOZO is afgerond en opgenomen in het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (HLO). In het HLO blijft het uitgangspunt: Zelf als het kan, thuis als het kan, digitaal als het kan. 

Er wordt actief ingezet op reablement (behoud van zelfstandigheid en eigen regie ouderen) en mantelzorgondersteuning. Diëtisten spelen een sleutelrol bij herstel, behoud van spiermassa en het voorkomen (en behandelen) van ondervoeding, wat bijdraagt aan zelfredzaamheid. Daarnaast spelen diëtisten ook een rol in de laatste levensfase. 

Voeding staat al een aantal jaren in het middelpunt van de maatschappelijke en medische belangstelling. De aandacht voor interventies op het gebied van voeding en leefstijl blijft onverminderd groot. Het rapport ‘Signalement Voeding en Gezondheid’ (ZonMw, 2023) laat zien dat voeding een belangrijke rol speelt bij de gezondheidsbevordering. Tegelijkertijd wordt in dit rapport aangegeven dat er onvoldoende onderzoek is gedaan naar voeding voor specifieke doelgroepen (ouderen, mensen met chronische ziekten). Diëtisten leveren evidence-based, persoonsgerichte zorg en moeten hun meerwaarde blijven aantonen, dat is belangrijk in een veld waar ook andere professionals (generiek) voedingsadvies geven.  

De inzet van technologie versnelt al jaren en zal alleen maar verder toenemen. Onder andere door de inzet van generatieve AI voor administratieve lastenverlichting, de inzet van telezorg en e-health voor consulten en monitoring en het gebruik van domotica en sensoren in ouderenzorg. Voor diëtisten biedt dit kansen voor hybride zorgmodellen en gepersonaliseerde interventies. Dat doen we binnen de kaders van onze Visie op digitale Zorg uit 2023 die binnen deze ontwikkelingen een waardevol anker biedt. 

De diëtist kan op alle voornoemde gebieden een grote bijdrage leveren. Zoals ook in de ‘Visie op de diëtist in 2030’ is beschreven, maakt diëtetiek bij veel aandoeningen het verschil en draagt deze bovendien aantoonbaar bij aan het verlagen van de zorgkosten. Het belang van voeding, diëtetiek en leefstijl wordt steeds meer erkend binnen de zorg en het sociale domein. Om de positie van de diëtist als belangrijke partner in deze domeinen te blijven waarborgen, zal zichtbaar moeten zijn wat zij hierin betekent. De komende jaren staat de zorgbegroting immers onder druk, onder andere door geopolitieke ontwikkelingen en politieke signalen over bezuinigingen in de zorg. 

Kort samengevat: er gebeurt veel in de wereld om ons heen. Voor de diëtetiek vraagt dit om aandacht voor: