De WHO kijkt zonder oordeel naar obesitas. Jij ook?

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) bracht haar eerste wereldwijde richtlijn uit over het gebruik van GLP-1-medicatie bij obesitas. De WHO erkent obesitas als een chronische ziekte en stelt dat GLP-1-therapieën kunnen worden ingezet als onderdeel van een langdurige behandeling, naast leefstijlinterventies.

Het is een moreel neutrale benadering. In Nederland is de ondertoon van het publieke debat echter onmiskenbaar moralistisch: mensen moeten gewoon minder eten, wat meer discipline tonen, meer bewegen, vroeger slapen.

Niemand zegt bij longkanker dat medicijnen overbodig zijn omdat mensen hadden moeten stoppen met roken. Niemand zegt bij COPD dat inhalatoren de makkelijke weg zijn. Waarom dan wel bij obesitas?

In ons leefstijlbeleid spreken we mensen aan als rationele wezens die geacht worden elke dag gezonde keuzes te maken — in een omgeving die juist volledig is ingericht om die ratio uit te schakelen. Supermarkten, reclames op straat: het is één groot verleidingspaleis, waarin de ratio, sinds de Verlichting het instrument waarop beleid wordt afgesteld, een verzwakt instrument is geworden. Onze leefstijlprogramma’s botsen daar keihard tegenop. Van paradepaardje van het Preventieakkoord is de Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) nu een teleurstelling.

De vraag is waarom. Een realistischer uitgangspunt is dat gedrag weliswaar veranderbaar is, maar alleen met geduld, meer nabijheid en ondersteuning. Moraal is geen medicijn, en schuld geen preventiebeleid. Obesitas is een ziekte. Het sturen op een gezondere omgeving met fiscale prikkels is afhankelijk van politiek en helaas een onstabiele bouwsteen.

Moreel verzet tegen (op voorschrift) obesitasmedicatie is een teken van medische blindheid. Een stevig alternatief voor GLP-1-therapie is leefstijlbeleid dat menselijker wordt en niet alleen op ratio bouwt. Sinds de jaren veertig wordt binnen de diëtetiek — de wetenschap die voedingswetenschap, geneeskunde en psychologie combineert en dit praktisch vertaalt — onderzoek naar gedaan. De ratio wordt door de diëtist gezien als haperend stuurwiel, en men handelt er conform naar en beweegt mee met mensen. Investeren in praktische, mensgerichte (paramedische) zorg of ondersteuning die nu al in elke wijk aanwezig is, is, naast medicatie, een aanbeveling voor de leefstijlaanpak. Bij de komst van de GLI en de leefstijlgeneeskunde in 2019 is er vanuit de diëtetiek al eindeloos gewezen op het risico van de te rationele benadering.

Maar het is bijna 2026: nieuwe ronde, nieuwe kansen. GLP-1-middelen zijn een doorbraak voor mensen bij wie alles al geprobeerd is. Ze herstellen deels wat het lichaam zelf niet meer reguleert — honger, verzadiging, stofwisseling (wel oppassen voor het risico van ondervoeding). We moeten ophouden obesitas en medicatie te zien als een vorm van morele luiheid. Daarnaast moeten we investeren in een leefstijlbenadering die werkt.