Samenwerken is een menselijke daad

De nieuwe Handreiking voor de Regionale Eerstelijns Samenwerkingsverbanden (RESV’s) is eindelijk opgeleverd. Ze geeft richting, structuur voor samenwerking in de regio. Op papier ademt het document hoop: hier wordt een fundament gelegd voor gezamenlijke verantwoordelijkheid.

Waarom het toch wat langer duurde was omdat we als (onder meer) paramedici bleven volhouden dat er één zinnetje toegevoegd moest worden, deze: monodisciplinaire organisaties die gemandateerd en georganiseerd zijn, nemen deel aan de RESV-tafel. Punt. Niet: beogen of eventueel kunnen. Eén zin en die ging over samenwerken en toewerken naar meer gelijkwaardigheid.

Gelijkwaardigheid is in de zorg een ingewikkeld begrip. De zorg is ingericht vanuit de ordening van macht, geld en mandaat. Huisartsen zijn poortwachters, specialisten, kennisdragers, verzekeraars en gemeenten, financiers, paramedici, uitvoerders. Elk in zijn kolom.

Het systeem versterkt het verschil. De bekostiging beloont verrichtingen, niet de verbinding. De juridische kaders beschermen marktaandeel, niet de samenwerking. De mededingingsregels bewaken concurrentie, niet het vertrouwen. En dus moeten professionals die juist wel de samenwerking zoeken, dat doen binnen een structuur die dat niet aanmoedigt.

Daarmee ontstaat een paradox: de RESV’s zijn bedoeld om gelijkwaardig samen te werken, maar moeten groeien in een voedingsbodem van ongelijkheid. Wat we landelijk niet oplossen – de spanning tussen markt en gemeenschap – wordt naar de regio verlegd.

Samenwerking vraagt ruimte, tijd, openheid, een gedeeld doel. Ze ontstaat waar mensen zich veilig voelen om te spreken, te luisteren, en invloed te delen. Waar niet wordt gevraagd: “wie betaalt dit?” of “wie heeft de lead?”, maar: “wat heeft de patiënt nodig? Wie speelt hier een rol?”.

Wanneer professionals met een gezamenlijke opdracht, maar elkaar niet (kunnen) zien als gelijkwaardig gebeurt er iets. Mensen trekken zich terug, creativiteit verstomt. Ze leveren nog wel zorg, maar geen initiatief. Het systeem zorgt dan voor uitvoerders in plaats van betrokken vakmensen.

De Handreiking RESV is daarom meer dan een beleidsdocument; het is een spiegel. Ze toont wat we beweren te willen – samenwerking, preventie, gelijkwaardigheid – maar ook wat we systemisch doen – segmenteren, beheersen, rangschikken.

Wil de RESV werkelijk slagen, dan moet ze niet slechts de structuur van de samenwerking vastleggen, maar de cultuur van gelijkwaardigheid durven te beschermen. Dat vraagt om bestuurders die macht goed verdelen, om verzekeraars die vertrouwen durven geven, en om professionals die elkaar niet als concurrent, maar als bondgenoot zien. En ook om erkennen: zonder paramedici krijg je preventie niet goed op gang in de regio.

Samenwerking is geen bestuurlijke uitvinding. Ze is een menselijke daad. Elke RESV moet dat bovenaan zetten in het plan dat ze in 2026 gaat schrijven.