Nieuwe studie brengt praktijkervaringen met obesitasmedicatie in beeld

Obesitasmedicatie wordt in Nederland steeds vaker ingezet, maar de praktijk kent nog belangrijke knelpunten. Een nieuwe Nederlandse studie, waaraan onder anderen bijzonder hoogleraar en NVD-lid Marian de van der Schueren bijdroeg, laat zien dat de ervaringen van patiënten en zorgprofessionals sterk samenhangen met de toegang tot medicatie en de manier waarop behandeling en begeleiding worden georganiseerd.

Het onderzoek is uitgevoerd door De Kruif Kwalitatief Onderzoek & Training, HAN Paramedische Studies, Wageningen Human Nutrition and Health en Erasmus MC.

De studie, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Obesity Pillars, onderzocht hoe obesitasmedicatie in de Nederlandse praktijk wordt voorgeschreven en ervaren. Onderzoekers Anja de Kruif, Mesut Savas en Marian de van der Schueren combineerden ervaringen van patiënten met die van zorgprofessionals.

De studie brengt daarmee niet alleen de werking van medicatie in beeld, maar vooral wat er in de dagelijkse praktijk gebeurt wanneer mensen daadwerkelijk met obesitasmedicatie worden behandeld.

Mensen die obesitasmedicatie gebruiken, zijn over het algemeen positief over hun behandeling. Van de deelnemers gaf 80% aan voldoende betrokken te zijn bij beslissingen over het gebruik en de dosering van de medicatie.

Deelnemers beschreven dat medicatie kan helpen bij de afname van ‘eet-onrust’ (food noise): de voortdurende gedachten aan eten. Volgens deelnemers zijn deze opdringerige gedachten minder aanwezig, waardoor eten minder bepalend kan worden in het dagelijks leven. Ook kan het gewichtsverlies de motivatie voor bewegen en een gezonde leefstijl vergroten.

Tegelijkertijd wordt benadrukt dat een succesvolle behandeling niet uitsluitend draait om het voorschrijven van een effectief geneesmiddel. Ook factoren als begeleiding, verwachtingen, bijwerkingen, toegankelijkheid en de aansluiting van de behandeling op het dagelijks leven van patiënten spelen een belangrijke rol bij een duurzame aanpak.

De toegang tot vergoeding vormt een belangrijk aandachtspunt. Aan vergoeding van obesitasmedicatie zijn voorwaarden verbonden, waaronder deelname aan een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI).

In de studie had een groot deel van de deelnemers de GLI niet gevolgd. Van de 96 gebruikers hadden 68 mensen (71%) hier niet aan deelgenomen. Zij noemden verschillende redenen, zoals het idee dat zij al voldoende kennis hadden over leefstijl, weinig vertrouwen in het programma of de wens om niet nog een jaar te wachten voordat zij met medicatie konden starten. Het onderzoek brengt aan het licht dat de GLI niet altijd aansluit bij wat personen die obesitasmedicatie (willen gaan) gebruiken zoeken. Het wordt ervaren als oppervlakkig, rigide en niet gepersonaliseerd en gaat voorbij aan eerdere pogingen om gewicht te verliezen.

Wel moesten zij dan de kosten zelf betalen, wat meestal een behoorlijke impact had op hun budget. Maar liefst 80% van de deelnemers betaalde de obesitasmedicatie uit eigen zak. Volgens de onderzoekers kan dit leiden tot verschillen in toegang tot behandeling. Mensen die de kosten zelf kunnen dragen, kunnen gemakkelijker gebruikmaken van private of commerciële zorg.

De snelle ontwikkelingen rond obesitasmedicatie stellen ook zorgprofessionals voor nieuwe vragen. Uit de studie blijkt dat niet alle zorgverleners tijdens hun opleiding onderwijs over obesitasmedicatie hebben gehad. Slechts 11% van de deelnemende zorgverleners gaf aan hierover tijdens de opleiding onderwijs te hebben gevolgd. Onder paramedische zorgverleners had 60% geen aanvullende scholing gevolgd. Dat is volgens de onderzoekers een aandachtspunt. De ontwikkelingen rond obesitasmedicatie gaan snel, daarom is het belangrijk voor zorgverleners om voldoende kennis te hebben om patiënten goed te kunnen begeleiden.

Naast kennis bestaat er volgens de onderzoekers onzekerheid over de verdeling van verantwoordelijkheden binnen de zorg. Wie schrijft de medicatie voor? Wie begeleidt de patiënt bij voeding en leefstijl? En wie blijft verantwoordelijk voor de begeleiding op langere termijn?

Ook het afbouwen en stoppen van medicatie blijkt een onderwerp waar nog veel onzekerheid over bestaat. Er zijn op dit moment geen landelijke protocollen voor afbouwen of stoppen. Zorgverleners maken daarom verschillende keuzes en passen de begeleiding aan de individuele patiënt aan.

Slechts 23% van de gebruikers had met een zorgverlener gesproken over afbouwen of stoppen. Zowel patiënten als zorgverleners maken zich zorgen over mogelijk gewichtsverlies na het stoppen van de medicatie.

De onderzoekers benadrukken dat meer onderzoek nodig is naar langdurig gebruik, afbouwen en de zorg na het stoppen van obesitasmedicatie.

De publicatie komt op een moment waarop de rol van obesitasmedicatie snel verandert. Nieuwe geneesmiddelen vergroten de behandelmogelijkheden, maar stellen de zorg ook voor nieuwe vragen.

De introductie van effectieve obesitasmedicatie biedt nieuwe mogelijkheden, maar een geneesmiddel alleen is niet genoeg. De manier waarop patiënten worden begeleid en ondersteund, bepaalt mede of behandeling in de praktijk daadwerkelijk waardevol en vol te houden is.

De studie laat volgens de onderzoekers zien dat obesitasmedicatie niet los kan worden gezien van de rest van de behandeling. De ervaringen van patiënten worden mede bepaald door de manier waarop medicatie wordt ingebed in de zorg.

Voor de NVD onderstrepen de resultaten het belang van goede voedingszorg. In een eerdere oproep pleitten wij ervoor om voedingszorg een vast onderdeel te maken van de behandeling met obesitasmedicatie. Obesitas is een chronische aandoening en medicatie vormt daarom een onderdeel van een breder behandeltraject.

De diëtist kan patiënten ondersteunen bij het aanpassen van hun voedingspatroon aan veranderingen in eetlust en voedingsinname tijdens de behandeling. Daarbij is aandacht nodig voor een volwaardige voeding, voldoende eiwitten en het behoud van spiermassa. Ook kan voedingsbegeleiding helpen bij het ontwikkelen van gewoonten die aansluiten bij de veranderde situatie van de patiënt.

De kern van de Nederlandse praktijkstudie is daarmee niet alleen dat obesitasmedicatie nieuwe behandelmogelijkheden biedt. De studie laat vooral zien dat de invoering van deze middelen nieuwe vragen oproept over toegankelijkheid, deskundigheid, samenwerking en langdurige begeleiding.

Voor diëtisten die zich verder willen verdiepen in obesitasmedicatie en hun rol binnen de behandeling biedt de NVD Academy een on-demand kennissessie aan. Wil je hier meer over weten? Bekijk de On demand: Obesitasmedicatie en de rol van de diëtist.

De Kruif, A., Savas, M., & de van der Schueren, M. A. E. (2026). Real-world experiences with obesity medication in the Netherlands: A mixed methods study among patients and professionals. Obesity Pillars.