Herziene richtlijn ondervoeding en sarcopenie: belangrijke handvatten voor diëtisten in de ziekenhuiszorg
Donderdag 22 oktober 2026
De richtlijn Ondervoeding en sarcopenie bij ouderen met een kwetsbare gezondheid is volledig herzien. De richtlijn biedt actuele aanbevelingen voor de diagnostiek en behandeling van ondervoeding en sarcopenie bij kwetsbare ouderen in het ziekenhuis en op de polikliniek. De nadruk ligt op tijdige herkenning, passende voedings- en beweeginterventies en goede samenwerking tussen zorgverleners. Diëtist en richtlijnadviseur Emmelyne Vasse vertegenwoordigde de NVD in de werkgroep.
Meer aandacht voor ondervoeding én sarcopenie
Ondervoeding en sarcopenie komen regelmatig voor bij ouderen met een kwetsbare gezondheid. Beide kunnen leiden tot verlies van spiermassa, spierkracht en lichamelijk functioneren. Ook vergroten ze het risico op complicaties en vertragen ze het herstel. Toch worden deze problemen niet altijd tijdig herkend.
De eerdere richtlijn stamde uit 2013 en sloot niet meer voldoende aan bij de actuele wetenschappelijke inzichten. Daarom is de richtlijn op initiatief van de Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie (NVKG) herzien. De richtlijn richt zich op kwetsbare ouderen op de polikliniek geriatrie of ouderengeneeskunde, de klinische afdeling geriatrie en andere ziekenhuisafdelingen.
Met de publicatie van de laatste herziene modules op 2 september 2026 is de herziening afgerond. De richtlijn bestaat uit aanbevelingen voor screening, diagnostiek, behandeling en de organisatie van zorg.
Wat betekent de richtlijn voor diëtisten?
De herziene richtlijn biedt diëtisten actuele, wetenschappelijk onderbouwde handvatten voor hun werk met kwetsbare ouderen. De voedingsstatus en spiergezondheid hangen nauw met elkaar samen. Daarom is het belangrijk om niet alleen naar de voedingsinname te kijken, maar ook aandacht te hebben voor spiermassa, spierkracht, lichamelijk functioneren en onderliggende oorzaken.
De belangrijkste aandachtspunten voor de diëtistische praktijk zijn:
- Gerichte diagnostiek: de richtlijn beschrijft hoe ondervoeding en sarcopenie in kaart kunnen worden gebracht. Ook inflammatie krijgt aandacht als etiologisch criterium bij de diagnostiek van ondervoeding volgens de GLIM-criteria.
- Behandeling van ondervoeding: bij kwetsbare ouderen met ondervoeding in het ziekenhuis staat een stapsgewijze behandeling centraal. Daarbij worden de energie- en eiwitinname geoptimaliseerd, afgestemd op de medische behandeldoelen, wensen en mogelijkheden van de patiënt.
- Voeding en beweging bij sarcopenie: de behandeling vraagt om een combinatie van passende voedingszorg en progressieve weerstandstraining onder begeleiding van een fysio- of oefentherapeut. Voldoende hoogwaardige eiwitten, verdeeld over de hoofdmaaltijden, zijn daarbij een belangrijk aandachtspunt.
- Samenwerking rond de patiënt: de richtlijn benadrukt multidisciplinair overleg bij screening, diagnostiek en behandeling. De diëtist is hierin een belangrijke gesprekspartner, naast onder andere de behandelend arts, verpleegkundige en (geriatrie)fysiotherapeut.
De diëtist als onderdeel van het behandelteam
De richtlijn onderstreept dat goede zorg voor kwetsbare ouderen vraagt om de expertise van verschillende zorgprofessionals. De diëtist brengt specifieke kennis in over voedingsstatus, energie- en eiwitbehoefte en passende voedingsinterventies. Daarmee levert de diëtist een belangrijke bijdrage aan het voorkomen en behandelen van ondervoeding en aan de aanpak van sarcopenie.
De richtlijn adviseert om de zorg vanuit een transmuraal perspectief te organiseren. Dat betekent dat zorgverleners de behandeling en nazorg goed op elkaar afstemmen, ook wanneer een patiënt van het ziekenhuis naar huis of een andere zorgsetting gaat. Zo kan de ingezette voedingszorg waar nodig worden voortgezet.
Voor diëtisten biedt de richtlijn daarmee niet alleen inhoudelijke handvatten voor de behandeling, maar ook een onderbouwing van hun rol binnen het multidisciplinaire behandelteam.
Bekijk de richtlijn
De richtlijn is multidisciplinair ontwikkeld op initiatief van de Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie (NVKG), met inbreng van onder meer de Nederlandse Vereniging van Diëtisten (NVD), de Nederlandse Internisten Vereniging (NIV), Verenso, het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (KNGF) en andere betrokken beroepsverenigingen.
De eerste vijf herziene modules verschenen in januari 2026. Met de publicatie van de aanvullende modules over inflammatie, behandeling en organisatie van ziekenhuiszorg is de herziening nu afgerond.
Bekijk de volledige richtlijn Ondervoeding en sarcopenie bij ouderen met een kwetsbare gezondheid op de Richtlijnendatabase. Hier vind je ook de stroomschema’s voor de diagnostiek van ondervoeding en sarcopenie.