‘Op weg naar effectieve interventies om gezond oud te worden’

Een gezonde leefstijl is essentieel om chronische aandoeningen en functieverlies bij ouderen te voorkomen. Toch blijkt het in de praktijk lastig om effectieve leefstijlinterventies daadwerkelijk bij de doelgroep te krijgen. Het proefschrift van Patricia van der Laag laat zien waar die kloof ontstaat, en daaruit valt te destilleren hoe diëtisten die kunnen helpen overbruggen. Van der Laag promoveerde op 27 mei aan de Universiteit Utrecht.

De noodzaak van preventie in de ouderenzorg staat buiten kijf. Met een snel groeiende vergrijzende populatie neemt de druk op het zorgsysteem toe, terwijl een groot deel van de ouderen kampt met chronische aandoeningen en functieverlies. Een belangrijke onderliggende factor is sarcopenie, het progressieve verlies van spiermassa en -kracht. Dit hangt samen met verminderde zelfstandigheid, maar ook met verhoogde zorgkosten.

In het proefschrift staat het zogeheten ProMuscle-programma centraal. Hierin is krachttraining met een eiwitrijke voeding gecombineerd. Volgens meerdere studies is het programma effectief gebleken: deelnemers verbeteren hun spiermassa, spierkracht en fysieke functioneren. “ProMuscle is een multidisciplinaire interventie”, licht Van der Laag toe. “De diëtist werkt hierin nauw samen met de fysiotherapeut.”

Ondanks het stevige bewijs voor de effectiviteit van deze leefstijlinterventie blijft een brede toepassing in de eerste lijn echter uit. Dit zogenoemde research-to-practice gap is groot. Niet verwonderlijk, want zoals in de studie naar voren komt, kan het gemiddeld zeventien jaar duren voordat onderzoeksresultaten hun weg vinden naar de dagelijkse praktijk.

Het proefschrift van Van der Laag maakt duidelijk dat succesvolle implementatie niet alleen afhangt van de effectiviteit van een interventie, maar vooral van de context waarin deze wordt aangeboden. In totaal werden meer dan 650 factoren geïdentificeerd die implementatie kunnen belemmeren of juist bevorderen.

Voor diëtisten springen enkele thema’s eruit. Ten eerste vormen kosten een barrière. Preventieve interventies zoals ProMuscle worden zelden structureel vergoed, waardoor deelname afhankelijk is van eigen betalingen. Dit raakt juist de groep die het meeste baat heeft, ouderen met een lage sociaaleconomische status.

Daarnaast speelt samenwerking een sleutelrol. Het ontbreken van structurele samenwerking tussen zorgverleners, zoals diëtisten, fysiotherapeuten en huisartsen, leidt tot versnipperde zorg. Tegelijkertijd blijkt dat juist huisartsen een belangrijke rol spelen in doorverwijzing en motivatie van ouderen om deel te nemen.

Ook kennis en overtuigingen van professionals zijn bepalend. Als zorgverleners zelf niet overtuigd zijn van de meerwaarde van een interventie, zal implementatie nauwelijks van de grond komen. Enthousiasme, eigenaarschap en interprofessionele afstemming blijken daarbij essentieel.

Een opvallende kracht van het proefschrift is dat ook de stem van ouderen wordt meegenomen. Hun perspectief laat zien dat deelname niet alleen draait om inhoud, maar vooral om motivatie en beleving.

Sociale interactie blijkt een belangrijke motivator: samen trainen werkt stimulerend en vergroot de kans op volhouden. Tegelijkertijd worden strikte voedingsschema’s of te hoge kosten als drempels ervaren. Praktische zaken, zoals reistijd en duidelijke communicatie, spelen eveneens een rol.

Voor diëtisten betekent dit dat een puur inhoudelijke benadering van voedingsadvies onvoldoende is. Aansluiting bij leefwereld, motivatie en voorkeuren van de oudere patiënt is minstens zo belangrijk.

Een belangrijk onderdeel van het proefschrift is de ontwikkeling van een zogeheten Implementation Strategy Bundle: een pakket van praktische strategieën om implementatie te verbeteren. Deze strategieën zijn samen met zorgprofessionals ontwikkeld en vertaald naar een praktische toolbox.

De kern hiervan is dat implementatie maatwerk is. Wat werkt in de ene praktijk of regio, hoeft elders niet effectief te zijn. Daarom richt de toolbox zich op het analyseren van de lokale context, het versterken van netwerken en het actief betrekken van patiënten en professionals.

Voor diëtisten vertaalt zich dit naar een actievere rol in het implementatieproces: deelnemen aan lokale netwerken, samenwerking met huisartsen versterken, en bijdragen aan praktische materialen en training.

Hoewel de ontwikkelde strategieën als haalbaar en bruikbaar worden beoordeeld, laat de praktijk zien dat implementatie weerbarstig blijft. In pilotstudies bleef de deelname van ouderen beperkt en bleek het opstarten van interventies tijdrovend. Factoren zoals gebrek aan structurele financiering en beperkte doorverwijzing bleven obstakels.

Dit onderstreept dat implementatie niet alleen een taak is van individuele zorgverleners, maar ook afhankelijk is van organisatorische en beleidsmatige randvoorwaarden. Zonder structurele ondersteuning en verankering in het zorgsysteem blijft brede opschaling lastig.

Het proefschrift van Van der Laag laat zien dat effectieve leefstijlinterventies voor ouderen beschikbaar zijn, maar dat de daadwerkelijke impact pas ontstaat wanneer implementatie slaagt. Door actief samen te werken, interventies af te stemmen op de patiënt en bij te dragen aan praktische implementatiestrategieën, kunnen ook diëtisten een belangrijke rol spelen in het bevorderen van gezonde veroudering. Tegelijkertijd vraagt duurzame verandering om meer dan inzet van individuele professionals alleen: structurele financiering, beleidsaandacht en interprofessionele samenwerking zijn onmisbaar.

Bron:
Van der Laag, P.J. (2026). Bridging the gap towards a healthy lifestyle for community-dwelling older adults – The implementation of the lifestyle intervention ProMuscle. Proefschrift, Universiteit Utrecht.