De nieuwe Schijf van Vijf: Populatiekompas of medisch maatwerk?

Of ik voor of tegen de Nieuwe Schijf van Vijf ben als directeur van de Nederlandse Vereniging van Diëtisten (NVD)? Die vraag is me de afgelopen dagen sinds het publiceren van de nieuwe Schijf van Vijf talloze keren gesteld.

Nauwelijks was duidelijk geworden dat milieu-impact meer explicieter wordt meegewogen in de voedingsrichtlijnen van het Voedingscentrum, of de social media hel brak los. Voorstanders prijzen de noodzakelijke stap richting duurzaamheid; critici vrezen betutteling, ideologie of zelfs gezondheidsrisico’s. Politiek bedrijf je ook via voeding zeg maar.

Maar het is vooral een klassieke verwarring tussen populatierichtlijnen en individuele zorg. De Schijf van Vijf is – en was altijd al – bedoeld als kompas voor de algemene populatie. Een model dat ondersteunt bij dagelijkse keuzes, gebaseerd op de beste beschikbare wetenschap en consensus.

Dat daar nu ook milieuoverwegingen een plek krijgen, is geen radicale koerswijziging maar een actualisering. Voeding stond en staat immers niet los van de wereld waarin we leven. Wat goed is voor onze gezondheid en wat houdbaar is voor onze planeet worden steeds vaker twee kanten van dezelfde medaille.

Zodra de Schijf van Vijf wordt gelezen als een dieetvoorschrift voor iedereen en altijd, ontstaat al die ophef. Mensen met diabetes, COPD, oncologische aandoeningen, ondervoeding, voedselallergieën of complexe metabole problematiek passen niet helemaal in een generiek model. Hun voedingsbehoefte laat zich niet vangen in vakjes. Dat was altijd al zo.

Waar algemene adviezen zinnige gemiddelden voor een populatie volgen, kijkt de paramedicus diëtist, geborgd binnen Wet BIG en aangewezen, naar het individu: ziektebeeld, medicatie, metabolisme, leefomgeving, sociaal-economische context en – niet te vergeten – wat iemand daadwerkelijk kan en wil eten.

Neem de patiënt met ondervoeding na een ziekenhuisopname, de eerste prioriteit is dan niet een lagere milieu-impact, maar voldoende energie- en eiwitinname om te herstellen. Of een oncologische patiënt bij wie smaakverandering en misselijkheid elke maaltijd tot een opgave maken. Of een kwetsbare oudere met sarcopenie, bij wie elke gram eiwit telt om spierverlies tegen te gaan.

In zulke situaties is voedinginname geen moreel, idealistisch of politiek vraagstuk, maar een (para)medisch noodzakelijke interventie.

Dat betekent niet dat duurzaamheid irrelevant is in de diëtetiek. Diëtisten zijn bij uitstek in staat om binnen medische randvoorwaarden en de medische context eventueel duurzame keuzes te integreren. Als dat opportuun of haalbaar is. De Schijf van Vijf, ook de nieuwe, blijft de basis daar waar dat kan.