Dieetbehandeling bij obesitas in de praktijk

Obesitas is een complexe, chronische aandoening met een terugkerend karakter, die vraagt om langdurige, gepersonaliseerde begeleiding. Uit onderzoek blijkt dat de behandeling van patiënten met obesitas door een diëtist effectief kan zijn, maar dit verschilt per patiënt. Welke onderdelen van de dieetbehandeling dragen het meest bij aan een goed resultaat, en bij welke patiënten?

Vanuit deze vraag werd het landelijke onderzoeksproject ‘Dietetics Building the Future’ opgezet, een samenwerking tussen Wageningen University & Research, Erasmus Medisch Centrum, de Haagse Hogeschool, de Hanze, de Hogeschool van Amsterdam, HAN University of Applied Sciences en de Nederlandse Vereniging van Diëtisten (NVD). Het project had als doel de werkzame onderdelen van dieetbehandeling bij obesitas in kaart te brengen en deze inzichten te vertalen naar een bruikbaar instrument dat diëtisten direct kunnen inzetten in hun dagelijkse praktijk.

Opzet van het onderzoek

In het onderzoek werden kwantitatieve en kwalitatieve methoden gecombineerd. In twee kwantitatieve onderzoeken werden gegevens van eerstelijnsdiëtistenpraktijken geanalyseerd om patronen in gewichtsverlies en de determinanten daarvan te identificeren. Daarnaast werd met een vergelijkende analysemethode – een ‘Qualitative Comparative Analysis (QCA)’ – gekeken welke combinaties van behandelonderdelen succesvol zijn in gepubliceerde leefstijlinterventies. Deze methode maakt het mogelijk om niet elk behandelonderdeel afzonderlijk te beoordelen, maar juist te onderzoeken welke combinaties van onderdelen samenhangen met succes. Denk bijvoorbeeld aan de combinatie van behandelduur, voedingsadvies, beweegadvies, aandacht voor gedragsverandering en behandeling in groepsverband of individueel. Kwalitatieve interviewstudies brachten de perspectieven van zowel diëtisten als patiënten in kaart. Gestructureerde observaties boden direct inzicht in het verloop van consulten bij diëtisten in de praktijk. Op basis van al deze bevindingen werd via een participatief cocreatieproces een digitale toolbox ontwikkeld, waarvan de haalbaarheid vervolgens in eerstelijnsdiëtistenpraktijken werd getest.

Deze opzet maakte het mogelijk kwantitatieve uitkomsten te verbinden met ervaringen en behoeften uit de praktijk, en zo te komen tot inzichten die daadwerkelijk bruikbaar zijn voor diëtisten.

Wat praktijkdata laten zien

Uit de retrospectieve cohortstudies met in de praktijk verzamelde data bleek dat ongeveer een derde van de patiënten binnen één jaar meer dan 5% gewichtsverlies (klinisch relevant gewichtsverlies) behaalde. Opvallend was dat dit gewichtsverlies in de meeste gevallen vroeg in het behandeltraject plaatsvond, veelal binnen de eerste drie maanden van de dieetbehandeling. Een groter aantal consulten, een langere totale behandeltijd en een hogere behandelintensiteit hingen samen met een grotere kans op klinisch relevant gewichtsverlies. Dit suggereert dat vroege betrokkenheid en een hoge intensiteit in de beginfase van de behandeling van belang zijn.