Chronische pancreatitis

Pancreatitis zonder relevante co-morbiditeit. Als zorgverlener met patiënt heeft vastgesteld dat patiënt zelfstandig aan de slag kan met het toepassen richtlijnen goede voeding en gezonde leefstijl.

Hier vind je relevante informatie o.a. brochures en online hulpprogramma’s:

• Algemene informatie en uitleg
• Informatie over chronische pancreatitis
• Zorgdragen voor voldoende kcal en eiwitten
• Indien reeds gebruik wordt gemaakt van pancreasenzymsuppletie: bekijk de patiëntvideo over het gebruik van alvleesklierenzymen
• Algemene informatie over diabetes type 3c ontstaan als gevolg van een chronische pancreatitis. Naast lezen hierover, is het wel van belang dat er een diëtist wordt ingeschakeld voor uitleg en dieetadviezen, afgestemd op het voedingspatroon van patiënt en de medicatie die wordt gebruikt voor de diabetes.
• Stoppen met roken. Roken vergroot de kans op een recidief acute pancreatitis.
• Stoppen met drinken van alcohol (ter voorkoming/vermindering van functieverlies van het pancreas om het risico op een recidief acute pancreatitis te verkleinen).

Pancreatitis zonder relevante co-morbiditeit. Heeft patiënt vragen over het toepassen van richtlijnen goede voeding, dan is individuele zorg met een algemeen voedingsadvies aangewezen.

• Indien sprake van overmatig alcoholgebruik: suppletie vitamines.
• Indien acute pancreatitis als gevolg van overmatig alcoholgebruik: stoppen met drinken van alcohol én stoppen met roken, ter voorkoming/vermindering van kans op een recidief acute pancreatitis en het ontstaan van een chronische pancreatitis met functieverlies van het pancreas. Stoppen met roken verkleint het risico op ontstaan pancreascarcinoom.
• Stoppen met drinken van alcohol.
• Stoppen met roken.
• Bepalen voedingstoestand en screening op ondervoeding. Indien sprake van (risico op) ondervoeding, schakel diëtist in.
• Informatie over ondervoeding en screening ondervoeding: Voedingscentrum  en Kenniscentrum.
• Indien tekenen van exocriene pancreasinsufficiëntie, screen op aanwezigheid van exocrien functieverlies van het pancreas middels het bepalen van fecale elastase-1. Normaalwaarde fecale elastase-1 is > 200 microgram elastase in een gram ontlasting. Indien elastase < 100 microgram, starten met pancreasenzymsuppletie. Wees erop bedacht dat bij een versnelde darmpassage elastase een vals positieve lage waarde kan hebben door verdunning.
• Pancreasenzym gebruik bij exocriene pancreasinsufficiëntie.
• Bij starten pancreasenzymsuppletie: schakel diëtist in om adequaat gebruik te bewerkstelligen, afgestemd op voedingsinname/eetgedrag, abdominale klachten en ontlastingspatroon. Dit voor een zo optimaal mogelijke vertering en opname van voedingsstoffen.
• Evalueer het effect van de voorgeschreven pancreasenzymen. Onderzoek laat zien dat onderdosering voorkomt, evenals niet juist gebruik van inname van de capsules, wat leidt tot maldigestie en aan malabsorptie gerelateerde klachten.
• Indien er, ondanks adequate inname van de pancreasenzymen, nog steeds sprake is van aanhoudende aan malabsorptie gerelateerde klachten, door bijvoorbeeld hypersecretie van maagzuur of te lage secretie van natriumwaterstofcarbonaat door het pancreas, dan kan gelijktijdige toediening van een H₂-receptorantagonist of een antacidum worden overwogen. Dit verhoogt de pH in het duodenum naar > 5.5, wat nodig is om het maagzuurresistentie laagje van de capsule op te laten lossen, waarbij de enzymkorrels vrijkomen om met name de vetten en eiwitten te kunnen verteren.
• Indien sprake van een exocriene pancreasinsufficiëntie en/of overmatig alcoholgebruik, bepaal vetoplosbare vitamines A, D, E, K, zink, selenium, thiamine, foliumzuur, B12, ijzer, calcium, magnesium. Suppletie van toepassing indien aangetoonde deficiënties en/of klinische verschijnselen, volgens Farmacotherapeutischkompas en/of  Richtlijnendatabase.

Patiënten die succesvol zijn behandeld in zorgprofiel 4, zonder relevante comorbiditeit.

Dieetbehandeling gericht op het voorkomen, opheffen, verminderen of compenseren van met voeding samenhangende of door voeding beïnvloedbare stoornissen, beperkingen en participatieproblemen, conform richtlijnen indien aanwezig.

Aandacht voor:

• Handhaven en/of verbeteren van de voedingstoestand en het voorkómen van door ondervoeding gerelateerde morbiditeit en mortaliteit, door te voeden conform (berekende of gemeten) behoefte.
•  Niet laten toenemen dan wel verminderen van de symptomen zoals pijn en maldigestie/malabsorptie.
• Het voorkómen/beperken van (vet)malabsorptie indien er sprake is van exocriene pancreasinsufficiëntie. Kennisverhoging en advisering ten aanzien van adequaat gebruik van pancreasenzymen, afgestemd op voedingsinname/eetgedrag, abdominale klachten en ontlastingspatroon.
• Het bewerkstelligen van goede bloedglucoseregulatie bij endocriene pancreasinsufficiëntie – diabetes mellitus type 3c.
• Indien sprake van acute pancreatitis ten gevolge van een hypertriglyceridemie: verbeteren van het lipidenprofiel.
• Bij chronische pancreatitis: het verkleinen van de kans op het ontstaan van een (recidief) acute pancreatitis, door het staken van drinken van alcohol en het staken van roken.
• Langere termijn: streven naar een voedingspatroon conform Richtlijnen Goede Voeding. 

Chronische pancreatitis

• Nutritional assessment, voor bepalen voedingstoestand en screening op (risico op) ondervoeding.
• Voeden conform (berekende of gemeten) behoefte.
• Indien inadequate intake: verbeteren orale inname met behulp van energie- en eiwitrijke voeding, orale dieetproducten en/of (aanvullende) sondevoeding, voor behoud of verbetering van voedingstoestand.
• Indien indicatie sondevoeding: bepalen soort/hoeveelheid sondevoeding en locatie voor toedienen van sondevoeding, voor behoud of verbetering van voedingstoestand.
• Indien sondevoeding bij exocriene pancreasinsufficiëntie: adviezen over gebruik van (semi-elementaire) sondevoeding.
• Indien exocrien functieverlies van het pancreas en gebruik van pancreasenzymsuppletie: een adequate hoeveelheid en verdeling van de pancreasenzymen afgestemd op de (tussen)maaltijden ter voorkoming van maldigestie/malabsorpie.
• Geen vetbeperking bij voldoende effect van de pancreasenzymen. Dit is van belang ter voorkoming van onnodig beperken van de energieinname.
• Indien sprake van een exocriene pancreasinsufficiëntie en/of overmatig alcoholgebruik, aandacht voor bepalen vetoplosbare vitamines A, D, E, K, zink, selenium, thiamine, foliumzuur, B12, ijzer, calcium, magnesium. Overleg met arts over suppletie, indien aangetoonde deficiënties en/of klinische verschijnselen. Suppletie volgens Farmacotherapeutischkompas en/of  Richtlijnendatabase.
• Voedingsadviezen indien er sprake is van diabetes mellitus type 3c, ten gevolge van de chronische pancreatitis.
• Staken van drinken alcohol en staken met roken, om kans op een recidief acute pancreatitis en een pancreascarcinoom te verkleinen.
• Bij een exacerbatie van een chronische pancreatitis: voedingsbeleid als bij een acute pancreatitis.

De diëtist is gespecialiseerd in de dieetbehandeling bij chronsiche pancreatitis en is onderdeel van een multidisciplinair team.

• Analyse malabsorptie, als bij de ingezette voedingsbehandeling en adequaat gebruik pancreasenzymen nog een verdenking bestaat op malabsorptie. Overweeg inzet van analyse vet in feces of BOM calorimetrie.
• Dieetbehandeling bij pre- en post- TPIAT (Totale Pancreatectomie met Eilandjes Autotransplantatie).

Hierbij wordt na succesvolle terugplaatsing van de eilandjes van Langerhans gestart met een koolhydraat beperkte voeding van 50-60 gram, welke in de weken erna wordt uitgebreid. Indien de patiënt wordt gevoed met continue sondevoeding, wordt een hogere hoeveelheid koolhydraten toegestaan, in overleg met de internist/endocrinoloog.