Spelen nocebo-effecten een rol bij zelfgerapporteerde glutensensitiviteit?

Tarwe en andere glutenbevattende granen zijn al duizenden jaren een belangrijke voedselbron. Het afgelopen decennium doken er echter allerlei berichten op dat gluten en tarwe diverse ziekten zouden veroorzaken, waaronder obesitas. De consumentenwereld reageerde geschokt, en de media doken er wereldwijd bovenop. Gasten in talk­shows en populaire boeken lieten hun licht schijnen over de gedachte ‘gluten kun je maar beter vermijden’ en celebrity’s gaven aan dat ze zich beter en energieker voelden met een glutenvrij dieet.

Klachten die met gluten in verband werden gebracht, waren onder andere een opgeblazen gevoel, een vol gevoel, darm­krampen, constipatie of diarree, slecht slapen, hoofdpijn, angst en vermoeidheid.

Hoewel aan dergelijke klachten een veelvoud aan oorzaken ten grondslag kan liggen, werden deze nu in verband ge­bracht met gluten en het gevoel daarvoor ‘sensitief’ te zijn. De voedingsindustrie reageerde met glutenvrije productlanceringen en met promoties over ‘glutenvrij’ als de nieuwe gezonde levensstijl. Het voortdurend herhaalde bericht in de media dat gluten ‘ziek maakt’ en de vele claims over ‘gluten­vrije’ gezondheidsvoordelen zorgden ervoor dat veel consu­menten deze trend gingen volgen, met de verwachting daarmee een betere spijsvertering te krijgen, beter te slapen en zich in het algemeen beter te voelen.

Deze ontwikkelingen werden door artsen en voedingswetenschappers met scepsis ontvangen. Het is algemeen bekend dat gluten coeliakie veroorzaakt bij ongeveer 1% van de wereldbevolking en dat tarweproteïnen allergische reacties kunnen veroorzaken bij ongeveer 0,25% van de volwassen bevolking. De beslissende rol van gluten en andere tarwe-eiwitten bij deze aandoeningen is aangetoond en wordt mechanistisch goed begrepen. Dit geldt echter niet voor de symptomen die gerapporteerd worden bij ‘glutengevoeligheid’ zonder dat er sprake is van coeliakie of tarweallergie. Bovendien is niet bekend waarom deze glutensensitiviteit-effecten pas sinds kort worden gerappor­teerd, terwijl tarwe al heel lang in grote hoeveelheden wordt geconsumeerd. Is het mogelijk dat regelmatige berichten dat gluten ziek maakt en dat glutenvrij eten je beter doet voelen, de reacties van consumenten op tarwe beïnvloeden, oftewel dat ‘verwachtingseffecten’ hierbij een rol spelen?